همه چیز درباره رادیولوژی: تعریف، کاربردها و نحوه انجام

رادیولوژی

رادیولوژی Radiology یا همان علم تصویربرداری شاخه ای از علم پزشکی می باشد که جهت تشخیص یا درمان بسیاری از بیماری ها استفاده می شود. در این روش تصویر دقیقی از بافت ها یا اندام های داخلی بدن گرفته شده و در اختیار پزشک متخصص جهت تشخیص بیماری و بعد درمان آن قرار می گیرد. در این مقاله با مفهوم اینکه رادیولوژی چیست و چه کاربردی دارد آشنا می شوید.

Radiology چیست؟

پرتوشناسی یا همان رادیولوژی شاخه ای از علم پزشکی می باشد که از انواع انرژی های تابشی همچون: اشعه ایکس، امواج صوتی یا میدان مغناطیسی جهت گرفتن تصاویر از بافت ها یا استخوان ها استفاده می شود و پزشک متخصص بر حسب این تصاویر جهت درمان بیماری اقدام می کند.  این نوع تصاویر در چرخه سلامت بیماران نقش بسزایی دارد،  جهت شناسایی بیماری ها و اختلالات داخلی حتی زمانی که علائمی نشان داده نشده بسیار مفید است. 

جهت تشخیص مواردی همچون شکستگی های پنهان، بیماری های ریوی، تومورهای کوچک مورد استفاده قرار می گیرد. 

هدف از انجام رادیولوژی: تشخیص مشکلات داخلی بدن و جلوگیری از شدت بیماری و درد بیماران می باشد با پیشرفت علم و تکنولوژی جهت گرفتن نوبت و یا مشاهده هزینه ها دیگر نیازی نیست به مراکز مراجعه کنید تمامی مراکز در سایت های مرتبط خودشان فناوری نوبت دهی آنلاین و یا ویزیت آنلاین را ره اندازی کرده اند و سپس این مدارک را در سامانه پکس خود ذخیره کرده تا بیماران هر زمان نیاز داشتند به این مدارک دسترسی داشته باشند. 

فرآیند و اصول فنی تصویربرداری:

منبع تابش: منبع تابش تصویربرداری در دستگاه های مختلف متفاوت می باشد به طور مثال: رادیولوژی عمومی منبع تابش آن اشعه ایکس، سونوگرافی منبع تابش امواج صوتی یا ام آر آی یا سی تی اسکن منبع تابش امواج رادیویی می باشد.

تعامل تابش با قسمت های مختلف بدن:  هر بافتی از بدن در برابر تابش متفاوت نمایش داده می شود. استخوان ها اشعه ایکس را جذب کرده و تصاویر روشنی را ارائه می ده اما بافت های نرم مثل عضلات و یا ریه اشعه کمتری جذب می کنند و تصاویر تیره تری نمایش می دهند. که بر حسب این نوع تابش نوع تصویربرداری متفاوت می شود. 

پردازش تصاویر: در تصویربرداری تصاویر به صورت آنالوگ یا دیجیتال نمایش داده می شود که بر اثر تابش و ارسال سیگنال به بدن تصاویر بازگشتی متفاوت می شود.

رادیولوژی

انواع روش های تصویربرداری در رادیولوژی عمومی

در تصویربرداری های مختلف بسته به نوع مشکل از امواج یا سیگنال های متفاوتی استفاده می شود که مهمترین آنها شامل: 

اشعه ایکس (x-ray): 

یکی از رایج ترین نوع امواج در تصویربرداری اشعه ایکس می باشد که از امواج الکترومغناطیس استفاده شده و از بافت های مختلف بدن عبور کرده و اندام های استخوانی که کلسیم بیشتری دارند و تراکم بالاتری دارند به رنگ سفید و بافتهای نرم بدن که جذب کلسیم کمتری دارند به رنگ تیره نمایش داده می شود و تصویر خروجی به رنگ سفید تا خاکستری ظاهر شده و بر روی فیلم یا سی تی چاپ می شود. 

کاربردها:  جهت بررسی استخوان ها (تومورها و شکستگی)، مشکلات تنفسی (بیماری ریه، پانومونی) مشکلات دندانی و ارزیابی ساختارهای قلب و رگ ها

مزایا:  هزینه مناسب و دسترسی بالا، سریع و غیرتهاجمی، مورد استفاده در معاینات معمولی و روتین (شکستگی ها و عفونت ریه)

معایب: اگر به تعداد مکرر استفاده شود خطر تابش اشعه برای بیمار، محدودیت در ارزیابی بافت های نرم

سی تی اسکن (CT Scan): 

سی تی اسکن یا توموگرافی کامپیوتری جهت ایجاد تصاویر مقطعی (اسلایس های عمودی) از اشعه ایکس استفاده کرده که از زوایای مختلف بدن تصویر را گرفته و به کامپیوتر منتقل کرده و تصاویر به صورت مقطعی تبدیل شده که ساختارهای داخلی بدن را به صورت واضح تر و دقیقتر به نمایش داده می شود. 

کاربردها:  جهت بررسی مشکلاتی همچون: آسیب سر و گردن، خونریزی های داخلی، سرطان ها، مشکلات قلبی یا ریوی و تشخیص آسیب های اعضای داخلی بدن مورد استفاده قرار می گیرد. 

مزایا: تصاویر مقطعی و با جزئیات بالا، جهت تشخیص مشکلات داخلی بافت های سخت و نرم، زمان انجام کار سریع تر نسبت به ام آر آی

معایب: به نسبت رادیولوژی تابش اشعه ای بالاتری دارد، هزینه نسبتا بیشتر به نسبت به رادیولوژی، بدون استفاده از مواد حاجب محدودیت در بررسی بافت های نرم بدن

ام آر آی (MRI):

ام آر آی به تصویربرداری تشدید مغناطیسی معروف می باشد که جهت ایجاد تصاویر دقیق از بافت های نرم از میدان مغناطیسی و امواج رادیویی قوی با استفاده از اتم های هیدروژن موجود در بدن سیگنال های منتشر شده توسط دستگاه ام آر آی ضبط کرده و به تصویر تبدیل می کند.

کاربردها: جهت بررسی بافت های نرم مانند: مفاصل، مغز، قلب و عروق، نخاع و اندام های داخلی بدن (کبد، کلیه، رحم و تخمدان، پروستات) و تشخیص بیماری هایی همچون: تومورها، سکته مغزی، مشکلات اسکلتی و عضلانی و آسیب های بافتی مفید می باشد. 

مزایا: بدون استفاده از اشعه تصاویر با کیفیت بالا خروجی می دهد، دقت بالا در بررسی بافت های نرم بدن، جهت ارزیابی مشکلات مغزی و عصبی

معایب: به نسبت رادیولوژی و سی تی اسکن از هزینه بالایی برخوردار است، زمان انجام طولانی می باشد، جهت بیمارانی که پلاتین یا فلز در بدن دارند و یا باطری قلبی استفاده می کنند غیرقابل استفاده می باشد. 

سونوگرافی (Ultrasound):

سونوگرافی جهت استفاده در بافت های نرم بدن از طریق امواج صوتی با فرکانس بالا به وسیله پروب مخصوص تصاویر داخلی بدن را نمایش می دهد. 

 کاربردها: جهت بررسی بافت های داخلی شکم، قلب، وضعیت جنین در دوران بارداری، سیستم عروقی، مفاصل و غدد تیروئید

مزایا: غیرتهاجمی و فاقد اشعه، هزینه نسبتا کم  و دسترسی سریعتر، جهت مشاهده اجسام متحرک همچون جنین در دوران بارداری، ارزیابی و بررسی بافت های نرم بدن

معایب: کم شدن کیفیت تصویر در اثر عواملی همچون ضخامت چربی بدن یا حرکت بیمار، عدم بررسی استخوان و بافت های سخت بدن

انواع رادیولوژی

کاربرد رادیولوژی عمومی در تشخیص بیماری ها

رادیولوژی در تشخیص و درمان بیماری نقش بسزایی دارد. با استفاده از تصویربرداری های پیشرفته مانند: اشعه ایکس، سونوگرافی، ام آر آی، سی تی اسکن قابلیت مشاهده تصاویر دقیق و جزئی از داخل بدن  را فراهم کرده که شامل: 

بیماری های قلبی و عروقی

مشکلات استخوانی و مفصلی

بیماری های ریوی و تنفسی

تشخیص تومورها و سرطان ها

بیماری های گوارشی و اداری

رادیوگرافی