دسترسی به پکس رادیولوژی در سراسر کشور
اگر به مراکز تصویربرداری پزشکی سری زده باشید کلمه ای به نام (پکس رادیولوژی) را از پرسنل یا پزشکان مجموعه شنیده اید. در این مقاله با مفهوم پکس و فواید و یا قابلیت های آن آشنا می شوید
پکس رادیولوژی چیست؟
به زبان ساده کلمه پکس (PACS) مخفف Picture Archiving and Communication System می باشد که به معنی سیستم بایگانی تصاویر پزشکی و رادیولوژی و ارتباطی تحت محیط وب می باشد. در سامانه پکس رادیولوژی به جای نگهداری نگاتیوهای فیلم، که از روش های قدیمی تصویربرداری پزشکی به حساب می آید، گزارش ها و تصاویر پزشکی بیماران به صورت الکترونیکی ذخیره شده و به راحتی در دسترس پزشکان و بیماران قرار گرفته.
یکی از قابلیت های اصلی این فناوری هماهنگی با شرایط مراقبت از بیماران از راه دور به عنوان راهکاری موثر جهت ایجاد ارتباط بین دستگاه های مختلف تصویربرداری و ذخیره کردن تصاویر را داراست. از لحاظ ساختاری پکس رادیولوژی می تواند سه صورت شبکه محلی ، شبکه داخلی و یا پلتفرم های ابری (CLOUD) ذخیره اطلاعات را انجام دهد که در این شرایط پزشکان و متخصصان می توانند بدون محدودیت زمانی و مکانی فقط از طریق دسترسی به اینترنت توانایی ویزیت بیماران را انجام دهند و پروسه درمان را آغاز کنند.
زیر ساخت های پکس رادیولوژی
ساختار اصلی سامانه پکس از طریق نرم افزارهای تخصصی (پکس نارنج) و متناسب با سطح دسترسی مورد نیاز مرکز، اطلاعات بیماران در اختیار پزشکان، تکنسین و … قرار می گیرد. بدیهی است که بالا بودن کیفیت سرورها و نرم افزار های هوشمند، توانایی ارائه خدمت مرکز تصویربرداری را افزایش داده و تاثیر چشمگیری بر ویزیت بیماران و تشخیص دقیق تر بیماری داشته.
آیا سامانه پکس جایگزین نسخه چاپی می شود؟
با استفاده از سامانه پزشکی پکس رادیولوژی محدودیت های رایج ابزارهای قدیمی چاپ جهت مدیریت تصاویر پزشکی از میان برداشته شده و در نتیجه ذخیره تصاویر پزشکی به صورت دیجیتال شده و دسترسی به اطلاعات موجود مرکز به سریع ترین زمان فراهم شده. این پروسه نقش بسزایی در کاهش هزینه ها جهت بایگانی تصاویر و فیلم ها و داده ها را دارد.
قابلیت ادغام
از دیگر ویژگی های مهم سیستم پکس رادیولوژی (PACS) قابلیت به اشتراک گذاری تصاویر رادیولوژی، امکان برنامه ریزی مدیریتی متناسب با شرایط موجود با سایر سیستم های اتوماسیون درمانی مانند: پرونده پزشکی الکترونیک، سیستم اطلاعات بیمارستانی (HIS)، نرم افزارهای مدیریت و اتوماسیون اداری، سیستم اطلاعات رادیولوژی است.
توانایی دیگر پکس رادیولوژی چیست؟
یکی دیگر از عناصر اصلی سیستم پکس رادیولوژی که به پزشکان و تکنسین ها این امکان را می دهد با بزرگنمایی تصاویر به میزان مورد نیاز بتوانند با دقت بیشتری مدارک بیماران را بررسی کنند تصویربرداری دیجیتال می باشد. این سیستم امکان تغییر تصاویر با هدف تجزیه و تحلیل و مشاهده بهتر پرونده بیماران را برای متخصصان جهت تشخیص دقیقتر و سریعتر بیماران را داراست.
اجزای سیستم پکس رادیولوژی
سیستم پکس رادیولوژی شامل زیر ساخت چند لایه می باشد که هر لایه آن را باید جداگانه مناسب با مرکز طراحی، خرید و پیگیری کرد. ساختار سیستم بر پایه مدل Client-Server طراحی شده که سرور مرکزی آن وظیفه ذخیره و مدیریت داده ها و تصاویر را دارند که کلاینت ها یا Workstation ها به آن متصل می شوند.
ارتباط بین اجزا از طریق شبکه داخلی و پروتکل DICOM انجام می شود و هر دستگاه تصویربرداری که به پکس متصل می شود باید به عنوانApplication Entity , AE Title در سیستم پکس تعریف شده باشد.
اجزای اصلی سیستم پکس:
سرور ذخیره سازی
مسئولیت ذخیره سازی و آرشیو طولانی مدت مرکزی تمامی تصاویر DICOM را بر عهده دارد. باید توجه داشت که پس از گذر زمان حجم داده ها افزایش پیدا کرده و رزولوشن تصاویر بالاتر رفته سرور باید دارای ظرفیت ذخیره سازی کافی و امنیت بسیار بالایی برخوردار باشد.
ورک استیشن های تخصصی
رادیولوژیست ها و پزشکان جهت مشاهده، تحلیل و گزارش نویسی تصاویر مختلف پزشکی از سیستم و یا کامپیوترهای تخصصی با نمایشگر های کالیبره شده استفاده کنند که باید قدرت پردازش بسیار بالایی داشته باشند تا نرم افزارها جهت نمایش و تحلیل تصاویر به راحتی اجرا شوند.
شبکه و زیر ساخت ارتباطی
جهت انتقال و دریافت فایل ها با حجم بالا بین مدالیته ها، ورک استیشن ها و سرور نیاز به شبکه ای با پهنای باند بسیار بالا و تاخیر بسیار کم می باشد. این زیرساخت های شبکه باید قادر به تحمل ترافیک سنگین داده های تصویری بدون ایجاد اختلال در سایر قسمت های شبکه مرکز باشند و بتواند به درستی مدیریت کند.
نرم افزار مدیریت تصاویر
نرم افزارها که هسته اصلی سامانه پکس را شامل می شوند و وظیفه اصلی آن مدیریت پایگاه داده، مسیریابی هوشمند تصاویر و ارتباط با سایر سیستم ها می باشد. این برنامه در اصل رابط کاربری سیستم برای رادیولوژیست و تکنسین ها می باشد.
فرآیند انتقال تصویر از دستگاه به پکس رادیولوژی
زمانی که یک عکس رادیولوژی (x-ray, CT Scan, MRI)گرفته می شود باید به سیستم پکس انتقال یابد تا پزشک بتواند آن را بررسی کند و نتیجه را اعلام کند این فرایند بر پایه یک استاندارد جهانی به نام DICOM بنا شده که بسیار هوشمند و خودکار عمل می کند.
هر فایلی که از دستگاه های تصویربرداری (MRI, CT Scan, xray, ماموگرافی یا سونوگرافی و …) خارج می شود فقط یک تصویر ساده نیست بلکه مجموعه غنی شده از اطلاعات خود را داراست که شامل داده های تصویری (خود پیکسل های تشکیل دهنده تصویر) و فراداده (Metadata) که شامل (اطلاعات اصلی: نام و کد ملی، کد پذیرش بیمارو نوع خدمت انجام شده، تاریخ و زمان دقیق انجام خدمت و تنظیمات فنی دستگاه)
مراحل انتقال تصویر به دستگاه پکس رادیولوژی
1- آماده سازی تصویر: پس از اتمام تصویربرداری، دستگاه (که به آن مدالیته هم گفته می شود) فایل DICOM را با تمام اطلاعاتش آماده می کند.
2- ارسال هوشمند (DICOM Push): دستگاه فایل DICOM را از طریق شبکه و با استفاده از پروتکل DICOM به سمت سرور پکس ارسال می کند. که در اصل اطلاعات را مقصد می رساند.
3- دریافت و پردازش در پکس: سرور پکس مسئول بایگانی هوشمند اطلاعات می باشد و به محض دریافت اطلاعات، نرم افزار پکس فراداده های فایل را بررسی می کند.
4-ذخیره سازی و دسته بندی: با استفاده از اطلاعات کلیدی مثل کد ملی بیمار، تصویر به پرونده صحیح در پایگاه داده پکس متصل شده و در آرشیو دیجیتال ذخیره می شود.